ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ โศภน

คณบดีคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล พ.ศ. 2546-2547

ประวัติ

               ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ โศภน "อาจารย์ประเสริฐ" เกิดเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2486 ที่ ตำบลธาตุเชิงชุม อำเภอเมือง จังหวักสกลนคร เป็นบุตรที่ 6 ในจำนวน 10 คน ของนายสุนทร และนางสว่างจิต โศภน สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาจาก โรงเรียนอุดรพิทยานุกูล จังหวัดอุดรธานี, โรงเรียนวัดปทุมคงคา และโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา กรุงเทพมหานคร จากนั้นเข้าศึกษาต่อใน คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ได้รับทุนการศึกษาภายใต้แผนโคลอมโบ จากรัฐบาลประเทศออสเตรเลีย เพื่อไปศึกษาต่อ ณ มหาวิทยาลัยแห่งมลรัฐออสเตรเลียตะวันตก ได้รับปริญญาตรีด้านชีววิทยาของมนุษย์ (พ.ศ. 2509) ได้รับทุนจากมูลนิธิร็อกกิเฟลเลอร์ ไปศึกษาต่อ ณ มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน ประเทศสหรัฐอเมริกา จนจบปริญญาเอก สาขาเซลล์วิทยาและกายวิภาคศาสตร์ (พ.ศ. 2513)

การศึกษา

               พ.ศ. 2494-2497    ระดับประถมศึกษา จากโรงเรียนศรีโกสุมวิทยา อำเภอโกสุมพิสัย
                                          จังหวัดมหาสารคาม
               พ.ศ. 2498-2503    ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น จากโรงเรียนอุดรพิทยานุกูล จังหวัดอุดรธานี
                                          และโรงเรียนปทุมคงคา กรุงเทพมหานคร
               พ.ศ. 2504-2505    ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย จากโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา กรุงเทพมหานคร
               พ.ศ. 2506            คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ สาขาเตรียมแพทย์ศิริราช
               พ.ศ. 2506-2509    ได้รับทุนการศึกษา ภายใต้แผนการโคลัมโบ จากรัฐบาลประเทศออสเตรเลีย
                                          เพื่อไปศึกษาต่อ ณ มหาวิทยาลัยแห่งรัฐออสเตรเลียตะวันตก จนได้รับปริญญาตรี
                                          ด้านชีววิทยาและกายวิภาคศาสตร์
                                                                                            พ.ศ. 2509-2513    ได้รับทุน มูลนิธิร็อกกิเฟลเลอร์ ไปศึกษาต่อ ณ มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน
                                                                                                                       ประเทศสหรัฐอเมริกา จนจบปริญญาเอก สาขาเซลล์ชีววิทยาและกายวิภาคศาสตร์

ชีวิตครอบครัว

               อาจารย์ประเสริฐ พบรักกับ คุณกรรณิการ์ กุลพงศ์ ที่ประเทศออสเตรเลีย และสมรสเมื่อ พ.ศ. 2513 มีบุตร 2 คน คือ นางสาวขวัญหล้า โศภน และ นายสินธุ โศภน

ถ่ายภาพร่วมกับคุณพ่อคุณแม่ ก่อนเดินทางไปศึกษาต่อ เมื่อ พ.ศ. 2506

ชีวิตการทำงาน

               หลังจากสำเร็จการศึกษาแล้ว อาจารย์ประเสริฐเข้ารับราชการเป็นอาจารย์ประจำภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้มุ่งมั่นทำงานทั้งในด้านการสอนและการวิจัย ได้รับทุนสนับสนุนจากองค์กรทั้งในประเทศและต่างประเทศ อาทิ สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย Ford Foundation Rockefeller Foundation, USAID, UNDP/World Bank/WHO Special Programme for Research and Training in Tropical Diseases ได้รับแต่งตั้งในดำรงตำแหน่งทางวิชาการสูงขึ้นตามลำดับ จนได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่ง ศาสตราจารย์ (พ.ศ. 2534) จากผลงานวิจัยที่ต่อเนื่องทำให้ได้รับรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล สาขาวิจัย (พ.ศ. 2528) และรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น ของมูลนิธิส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในพระบรมราชูปถัมภ์ ประจำปี พ.ศ. 2538 ในสาขาเซลล์ชีววิทยา ในด้านการบริหารวิชาการเคยได้รับแต่งตั้งให้เป็นหัวหน้าภาควิชากายวิภาคศาสตร์ รองคณบดีฝ่ายการศึกษา คณะวิทยาศาสตร์ รองอธิการบดีฝ่ายวิชาการ มหาวิทยาลัยมหิดล ประธานสภาวิชาการมหาวิทยาลัยมหิดล และคณบดีคณะวิทยาศาสตร์

เริ่มทำงานที่ คณะวิทยาศาสตร์

ผลงานวิจัย

               ผลงานวิจัยของ ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ โศภน มีอยู่สามกลุ่ม ได้แก่

               กลุ่มที่หนึ่ง เป็นงานวิจัยเกี่ยวกับการวิเคราะห์หาแอนติเจนและยีนที่มีศักยภาพในการพัมนาวิธีตรวจสอบการติดเชื้อและวัคซีน กับการศึกษาลักษณะโครงสร้างของเนื้อ เยื่อที่ผลิตแอนติเจนเป้าหมายของพยาธิใบไม้เลือดในคน (Schistosoma japonicum, Schistosoma mekongi) และพยาธิใบไม้ตับในคนและสัตว์เลี้ยง (Opisthorchis viverrini และ Fasciola gigantica) ซึ่งทำให้ได้ความรู้เกี่ยวกับแอนติเจนเป้าหมายที่พบาธิปล่อยออกมา การแสดงออกของยีน และการสังเคราะห์แอนติเจนที่ระดบัเซลล์กับโครงสร้างละเอียดของเนื้อเยื่อที่ผลิตแอนติเจน โดยเฉพาะชั้นผิวของพยาธิ ตลอดจนความรู้เกี่ยวกับกลไกการเลี่ยงภูมิคุ้มกันของพยาธิ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญต่อการนำไปพัฒนาวิธีตรวจการติดเชื้อ และการพัฒนาวัคซีนต่อพยาธิใบไม้เลือดในคนและพยาธิใบไม้ตับในสัตว์เลี้ยง

               กลุ่มที่สอง เป็นการศึกษาการสังเคราะห์กับการเปลี่ยนแปลงแทนที่ของเบสิกนิวเคลียร์โปรตีนและลักษณะการขดเรียงตัวของเส้นใยโครมาตินในนิวเคลียสของเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ของสัตว์ชั้นสูง แช่น สัตวืเลี้ยงลูกด้วยนม และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง เช่น สัตว์จำพวกหอย กุ้ง พยาธิ ซึ่งทำให้ได้ความรู้พื้นฐานในด้านการสังเคราะห์และการสับเปลี่ยนชนิดของเบสิกนิวเคลียร์โปรตีน ได้แก่ โปรตีนฮิสโตน (Histone) โปรตามีน (Protamines) และโปรตีนคล้ายโปรตามีน ซึ่งเป็นโปรตีนโครงสร้างของใยโครมาตินที่เป็นตัวควบคุมขนาดและการขดของใยโรมาติน เพื่อเก็บรักษาและควบคุมการแสดงออกของสารพันธุกรรมในเซลล์สืบพันธุ์ของสัตว์ชนิดต่างๆ ความรู้ดังกล่าวเป็นพื้นฐานสำคัญที่อธิบายกระบวนการสร้างเซลล์สืบพันธุ์ การเก็บรักษาสารพันธุกรรม การแสดงออกของยีนหลังการปฏิสนธิ และการพัฒนาของร่างกายสัตว์

               กลุ่มที่สาม เป็นการศึกษาชีววิทยาการสืบพันธุ์เชิงประยุกต์ของสัตว์ประเภท Mollusc และ Crustacean ได้แก่ หอยเป๋าฮื้อ (Haliotis asinine) และกุ้งก้ามกรามกับกุ้งกุลาดำ ซึ่งเป็นสัตว์ที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูง โดนได้ทำการศึกษากายวิภาคของระบบประสาท ปมประสาท (neural ganglia) เซลล์ประสาทผลิตฮอร์โมน (neurosecretory cells) และฮอร์โมนประสาทชนิดต่างๆ บทบาทของฮอร์โมนประสาทเหล่านี้ต่อการพัฒนาของอวัยวะสืบพันธุ์ กระบวนการสร้างเซลล์สืบพันธุ์ การปล่อยเซลล์สืบพันธุ์ การปฏิสนธิ ตลอดจนการพัฒนาจากตัวอ่อนเป็นตัวเต็มวัยขอสัตว์เศรษฐกิจดังกล่าว ซึ่งทำให้ได้ความรู้พื้นฐานที่อาจนำไปประยุกต์ใช้ในการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์ต่อไป

เข้ารับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)พ.ศ. 2540

ตำแหน่งวิชาการ

               พ.ศ. 2513    อาจารย์ประจำภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2518    ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2521    รองศาสตราจารย์ ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2534    ศาสตราจารย์ ระดับ 10 ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2540    ศาสตราจารย์ ระดับ 11 ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

ตำแหน่งบริหาร

               พ.ศ. 2520-2530    หัวหน้าภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2535-2538    รองคณบดีฝ่ายการศึกษา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2538-2540    รองอธิการบดีฝ่ายวิชาการ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2541-2543    ประธานสภาวิชาการ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2546-2547    คณบดีคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

กับกลุ่มเพื่อนอาจารย์ที่คณะวิทยาศาสตร์

เกียรติคุณและรางวัล

               พ.ศ. 2528    รับพระราชทานรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล สาขาการวิจัย เรื่อง "โครงสร้างของ โครมาตินและเบสิกนิวเคลียโปรตีนในเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้
                                 ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม" ร่วมกับ ศ. ดร. ม.ร.ว.ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์ และ ศ. ดร.นงนุช ตันไพจิตร
               พ.ศ. 2538    รางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น สาขาเซลล์ชีววิทยา ของมูลนิธิส่งเสริมวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี ในพระบรมราชูปถัมภ์
               พ.ศ. 2540, 2544, 2547    ทุนเมธีวิจัยอาวุโส สกว. สาขากายวิภาคศาสตร์
               พ.ศ. 2545    รางวัลอาจารย์ตัวอย่างสภาอาจารย์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
               พ.ศ. 2547    รางวัลปาฐกถาสุด แสงวิเชียร จากคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล
               พ.ศ. 2547    ทุนเมธีวิจัยอาวุโส สกว. สาขากายวิภาคศาสตร์ ระยะที่ 2
               พ.ศ. 2558    รางวัลมหิดลทยากร ประจำปี 2558 โดย สมาคมศิษย์เก่ามหาวิทยาลัยมหิดล ในพระบรมราชูปถัมภ์

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้
สมเด็จพระเทพรัตน์ราชสุดา สยามบรมราชกุมารี เสด็จลงแทนพระองค์ ณ อาคารชัยพัฒนา สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต
พระราชทานพระราชวโรกาสให้ นายประเสริฐ โศภน เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท
รับพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา สาขาวิทยาศาสตร์ ประจำปี 2555 (24 กรกฎาคม 2556)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

               พ.ศ. 2529    ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
               พ.ศ. 2532    ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
               พ.ศ. 2535    มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
               พ.ศ. 2540    มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
               พ.ศ. 2555    ดิเรกคุณาภรณ์ ชั้น 4 จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ (จ.ภ.)
               พ.ศ. 2555    เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (ร.ด.ม.(ศ)) สาขาวิทยาศาสตร์

เรียบเรียงข้อมูลจาก: "๖๐ ปี เจิดบรรจงทรงคุณค่า ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ โศภน" หนังสือที่ระลึกใน โอกาสเกษียณอายุราชการของ ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ โศภน คณบดีคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล วันที่ 25 กันยายน 2547.

ห้องแสดงภาพ "ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ โศภน"